Przedszkolak i radość tworzenia

Pierwsze próby

Dziecięca twórczość plastyczna jest tak różnorodna i barwna jak wnętrze i charakter każdej istoty ludzkiej. Wielość skomplikowanych połączeń, doświadczeń i biologicznych uwarunkowań powoduje, że nie sposób poukładać ludzkiej istoty w jedną, niezmienną całość. Dziecięcy okres życia, o którym mówi się „przedszkolny” grupuje dzieci, których twórczość plastyczna jest najmniej zakłócona przez świat zewnętrzny, co za tym idzie najbardziej szczera i indywidualna. Stadium rozwoju dziecka w wieku od około drugiego do siódmego roku życia nazwane przez szwajcarskiego psychologa Jean’a Piaget’a przedoperacyjnym, charakteryzujące się rozbudzeniem wyobraźni i zindywidualizowanym spojrzeniem na otoczenie, skupia dzieci mieszczące się właśnie w grupie przedszkolaków, których własny egocentryczny, niezmienny świat czyni ich małe dzieła sztuki wyjątkowo szczerymi i spontanicznymi[1]. Nie mogąc posiąść wglądu i co za tym idzie wiedzy o doświadczeniach z życia każdego małego człowieka, uczeni tacy jak V. Lowenfeld i W. Lambert Brittain, czy Stefan Szuman oparli się na wiedzy zdobytej dzięki powtarzalności pewnych cech, gestów i linii w twórczości dziecięcej, zwłaszcza rysunkowej, bazując na etapach charakterystycznych dla rozwoju każdego z małych artystów. Świat słów i ich znaczeń, tak bezkresny i niezrozumiały dla małego dziecka nie może wkroczyć do jego umysłu nim nie posiądzie ono możliwości fizycznych, dzięki którym może poruszać się na tyle dobrze, by za pomocą dłoni z radością i naturalnością wykonać pierwsze znaki na piasku, lustrze, brudnymi od jedzenia rączkami na blacie stołu, czy wreszcie kredką, czy ołówkiem na kartce papieru.

Począwszy od pierwszych nieporadnych prób utrzymania kredki czy ołówka w malutkiej dziecięcej dłoni, po pierwsze znaczki, punkciki, kreseczki, których tworzenie daje dziecku moc zaskoczenia i radości, dziecko odkrywa sztukę i jej dobroczynny wpływ. Trenując ruchy ramienia, przechodzi w pętelki, chaotyczne linie różnej długości, kształty spiralne i spirale, aby wkrótce nieświadomie, powoli wydobyć kształt z domkniętych konturami płaszczyzn. Pojawiająca się koordynacja wzrokowo-ruchowa, nabieranie doświadczeń kinestetycznych prowadzi wkrótce do uprzedmiotowienia wypowiedzi plastycznej. Pojawiają się ludzkie postacie przedstawiające najbliższych, elementy z otoczenia: zwierzęta, części przyrody, domki, środki lokomocji[2]. Dzieci w wieku przedszkolnym odkrywają barwy i ich właściwości, chętnie sięgają po żywe, intensywne kolory. początkowo nie skupiając się na odpowiednim ich doborze. Chętnie sięgają po kredki, mazaki, farby, pastele i nieświadomie, samodzielnie odkrywają, bądź przy wskazaniu dorosłych związek między kolorami świata rzeczywistego, a przedstawionymi przez nie elementami rysunku, czy obrazu. Na pracach pojawiają się postacie z próbami uchwycenia proporcji, posiadające niemal wszystkie części ciała, o zbliżonych do naturalnych kolorach ciała, włosów, oczu, w dłoniach trzymające różne przedmioty. Dziecko, jako baczny obserwator wkłada w swoje małe dzieła własne spostrzeganie świata, typowe dla etapu rozwoju, w którym się znajduje, dokonując przy tym własnych wyborów, jednocześnie zawiera w swojej twórczości tą swoją część, której samo do końca nie jest świadome, a co czyni je wyjątkowym „Kimś” i otwiera dorosłym bramę do wyjątkowego świata dziecięcych przeżyć i wyobraźni.

Wpływ przedszkola na twórczość plastyczną dzieci

Przychodzi taki okres w życiu małego dziecka, że jego najbliższe, rodzinne otoczenie zastępuje inne, nowe i zupełnie odmienne od dotychczasowego. Przedszkole dla dzieci staje się drugim domem i przestrzenią dla wielopłaszczyznowego rozwoju. Specyfiką tego okresu jest wyjątkowa spontaniczność, radość, impulsywność, jak i ogromna ciekawość świata, na temat którego dzieci czerpią wiedzę, wykorzystując ją w sobie tylko charakterystyczny, ale jakże kreatywny sposób. Zyskując nową przestrzeń do odkrywania siebie i otoczenia, otrzymują czas, którego umiejętne współdzielenie z przedszkolem i możliwościami, które dzisiaj oferuje, może wpłynąć znacząco na rozwój całej osobowości małego twórcy, jak i tej wyjątkowej, artystycznej cząstki, dzięki której dzieciństwo staje się radośniejsze, bogatsze i bardziej kolorowe. Przedszkole będąc placówką opiekuńczo-wychowawczą ma odpowiedzialne zadania polegające na szeroko rozumianym wychowywaniu, zapewnieniu warunków w których dziecko otrzymując poczucie bezpieczeństwa emocjonalnego, jak i w zakresie własnego zdrowia, przygotowuje się do nowych wyzwań na etapie nauki szkolnej. Umiejętna, nacechowana akceptacją, wrażliwością, ale i spostrzegawczością współpraca przedszkola z samym dzieckiem, jak również jego najbliższą rodziną ofiarowuje im razem bardzo istotny dar, dzięki któremu może ono w pełni wykorzystać swój potencjał. Przedszkole posiada możliwości dzięki którym każde dziecko może poczuć się małym artystą, a być może pozostać nim i wykorzystywać swoje zdolności zarówno w sposób konkretny, jak i na płaszczyźnie poznawania i rozumienia świata na dalszych etapach życia. Uwzględniając specyfikę dziecka i jego rozwoju dostosowuje całą swoją strukturę do jego potrzeb. Otoczenie pełne zabawek, barwne i przyjemne, ma wywołać odczucia zapowiedzi radosnej, dziecięcej zabawy, dzięki niej bowiem otwiera się droga do języka, jak również artystycznego wyrazu dziecka. Zabawa znajdująca źródło w bezpośredniej potrzebie dziecka, jest również sposobem na dotarcie do jego wnętrza i aktywną metodą pracy. Sprawiając przyjemność, angażując wyobraźnię i za pomocą niej tworząc odmienną rzeczywistość zabawa, mimo, iż rządzi się regułami istniejącymi w życiu społecznym, wpływa na odkrywanie przez dziecko samego siebie i otoczenia, przekształcaniu go, co jest nierozerwalnie połączone z procesem twórczym[3]. Twórczość plastyczna jest dla dziecka w wieku przedszkolnym ściśle związana z charakterystycznym rodzajem działalności dziecka w tym wieku, którą właśnie jest zabawa. Zdając sobie z tego sprawę pedagogowie, psychologowie, osoby znaczące dla ukształtowania instytucji przedszkola, proponują dzieciom spędzanie znacznej ilości czasu właśnie na niej – zabawie, która na etapie edukacji przedszkolnej wchłania również twórczość plastyczną. Rozwój wiedzy i umiejętności, pozwala dziecku z każdym kolejnym rokiem życia poszerzać swój artystyczny warsztat. Ustawowe zadania, realizowane rzetelnie i z odpowiednią wrażliwością na dziecko otwierają je twórczo, a co za tym idzie uczą czerpać radość z tworzenia. Zadania przedszkola są równie ważne dla rozwoju dziecka pod względem fizycznym, psychicznym i emocjonalnym, jak i dla rozwoju jego inwencji twórczej i artystycznej, mogącej stać się źródłem sukcesu na dalszych etapach edukacji. Zobowiązania przedszkola wobec dziecka są więc również zobowiązaniami wobec jego relacji ze sztuką.

Rola nauczyciela przedszkola w rozwoju twórczości plastycznej u dzieci

W wychowaniu małego artysty, a przede wszystkim dziecka twórczo wrażliwego potrzebny jest nauczyciel posiadający wiedzę, ale i całą gamę cech, które w kontakcie z dzieckiem są niezbędne, aby je rozumieć i akceptować. Dziecko to osoba z której wyrośnie dorosły człowiek i ten niepodważalny fakt powinien wzbudzać w każdym nauczycielu wychowania przedszkolnego, jak i na wyższych szczeblach edukacji ogromną odpowiedzialność. Ten pierwszy, bardzo ważny etap kształcenia zapoczątkowuje przedszkole, a raczej ludzie je tworzący, czym bowiem są najlepsze warunki materialne którymi może przedszkole dysponować, jeżeli nie będzie się składać z ludzi dla których sensem pracy, a nawet życia będzie dziecko i jego rozwój. „Programem nauczyciela jest program dziecka (jego możliwości, potrzeby, motywacje), jemu podporządkowuje treści i szczegółowe miejsce, czas działania edukacyjnego. Wymóg ten narzuca konieczność wczuwania się w położenie dziecka, spojrzenie na świat jego oczyma, organizacji warunków do bezpośredniego doświadczania przez kontakt z ludźmi i rzeczami”[4]. Nawiązując do twórczości plastycznej, rola nauczyciela jest znacząca w rozbudzaniu dziecięcej kreatywności i zainteresowania sztuką. Znaczenie ma tu zarówno przybliżanie jej materii, ale i odpowiedni stosunek do małego twórcy i jego dzieł. Zachęcanie do sięgania po artystyczne środki wyrazu, wiedza z zakresu różnych technik plastycznych i historii sztuki, proponowanie różnorodnych materiałów, uwrażliwianie na piękno przyrody, wprowadzanie do świata muzeów, skansenów, galerii, wykorzystywanie wydarzeń kulturalnych i propozycji na uczestnictwo w warsztatach artystycznych, czy chociażby przystrajanie świątecznych drzewek, jak to się dzieje co roku na zielonogórskim deptaku, to wszystko w dużej mierze zależy od chęci i zaangażowania nauczycieli przedszkola. Na ile będą oni potrafili wspierać dziecko w jego możliwościach i zdolnościach, podchodzili z szacunkiem i akceptacją do prób twórczych, na tyle będą jednym ze źródeł jego aktywności w tym kierunku. Umiejętnie stymulując do pracy, z wrażliwością i ostrożnością oceniając prace plastyczne, doceniając wysiłki najsłabszych, będąc pozytywnie nastawionym do osoby dziecka, ofiarując swoje ciepło, uśmiech i empatię nauczyciel buduje w dziecku poczucie jego wartości, która w znacznym stopniu sprzyja chęciom do dalszej pracy[5].

[1] Ann Birch/Psychologia rozwojowa w zarysie/PWN, Warszawa 2005, s. 77
[2] S. Popek (red.) /Rozwój twórczości plastycznej dzieci i młodzieży/ Warszawa 1985, s.18
[3] W. Okoń /O zabawach dzieci/ PZWS, W-wa 1950, s.43
[4] D. Waloszek /Wychowanie najmłodszego człowieka/ Zielona Góra 1995, s.57
[5] K. Michejda-Kowalska/Czy kolor różowy może być smutny? Z doświadczeń nauczyciela plastyki w nauczaniu początkowym./ WSIP, W-wa 1987

—————–

Jeżeli interesujesz się tą tematyką zapraszamy do dołączenia do naszej grupy: Edukacja plastyczna dzieci



Dodaj komentarz