Mandala w edukacji dzieci przedszkolnych

mandalaOpracowała Ewa Chylińska

Obrazki – mandale stanowią ważny element praktyk psychoterapeutycznych, jak i wielu programów szkolnych. Pierwszym człowiekiem w Europie, który zwrócił uwagę na działanie mandali na psychikę dziecka, był szwajcarski psychiatra i psychoanalityk, Karol Gustaw Jung (1875 – 1961). Zgodnie z jego poglądem, mandala pomaga wewnętrznie rozdartemu człowiekowi w odnalezieniu jedności między tym, co w nim świadome i co nieświadome. Skupiając się na środkowym, centralnym punkcie obrazu mandali, człowiek ma lepszą możliwość odnalezienia swojego „ja”. Szczególnie w odniesieniu do dzieci, Jung zauważa, że malowanie mandali pozwala im zupełnie nieświadomie przenieść się w stan medytacji, w którym dziecko doznaje odprężenia i wewnętrznego spokoju, co pomaga mu odzyskać siły psychiczne, zwłaszcza w sytuacji różnorodnych napięć.

Proponując dziecku malowanie mandali pamiętać należy, że działają one nie tylko uspokajająco i odprężająco, ale dają mu możliwość prawdziwego skupienia. Można powiedzieć, że dziecko tworzy mandale, a równocześnie one niejako tworzą dziecko. Takie oddziaływanie wynika ze szczególnej formy tych obrazków, a mianowicie zawsze mają one kształt koła, z którego środka biorą początek różne motywy. To właśnie forma koła uważana była przez Aborygenów, Indian, Hindusów czy mieszkańców Tybetu za formę doskonałą, wręcz cudowną. Słowo mandala wywodzące się z Indii, w języku polskim oznacza właśnie koło. Filozofia Wschodu głosi, że człowiek w figurze koła na nowo odkrywa swoje własne „ja”.

Każda mandala może przedstawiać coś innego, ale wszystkie one mają te same właściwości. Trzeba pamiętać o tym, że:

– każda mandala ma swój centralny punkt, swój środek, z którego wychodzą wszystkie inne jej formy,

– wszystkie te formy zamknięte są okręgiem koła,

– w mandalach istnieje wiele geometrycznych figur: są w nich kwadraty, trójkąty, elipsy, okręgi, romby…

Tworzenie mandali stosować można jako środek terapeutyczny w stosunku do dzieci nadpobudliwych, niedowartościowanych wewnętrznie czy też apatycznych. Malując systematycznie obrazki – mandale dzieci podświadomie kształtują w sobie z jednej strony zdolność koncentracji, z drugiej zaś wzmacniają w sobie gotowość do podejmowania stawianych mu wymagań i intensywnego uczestniczenia w zabawie czy zajęciu. Dzieci nadpobudliwe, a nawet te, które zdradzają postawę agresywną, szybko wyciszają się, a dzieci zamknięte w sobie i te, przeżywające wszystko bez większego zaangażowania, stają się bardziej aktywne i radosne. Mandala pomaga dziecku odzyskać równowagę psychiczną i pewność siebie, która jest podstawowym warunkiem prawidłowego rozwoju, wolnego od napięć i niepewności.

Obrazki – mandale nie są jedynym, lecz istotnym środkiem pozwalającym dzieciom łatwiej przezwyciężyć ich różnorakie kryzysy, lęki i troski. Dla samych dzieci są więc one swoistym rodzajem nieświadomej autoterapii.

Przygoda z mandalą to zabawa w malowanie bądź rysowanie. I najmniejsze znaczenie ma w tym przypadku fakt, czy dziecko ładnie czy brzydko rysuje, gdyż nie chodzi tu o plastyczne dzieła sztuki, lecz przede wszystkim o takie malowanie lub rysowanie, które będzie pomocą w normalnym rozwoju dzieci.

Podczas rysowania lub malowania mandali obowiązują ścisłe reguły:

  • malujemy obrazek zawsze w określonym kierunku: w ten sposób, że albo zmierzamy od okręgu do środka koła, albo odwrotnie – od środka w stronę okręgu koła;
  • dziecko nie musi dokładnie wszystkiego zamalowywać, jak pokazują czarne linie szkicu, bo być może ma ono swój własny pomysł na zamalowanie obrazka;
  • malujemy tylko takimi kolorami, które najbardziej lubimy.

Podczas malowania od środka do okręgu obrazu bądź odwrotnie (decyzji w tej sprawie nie narzucamy, lecz pozostawiamy ją samemu dziecku), dziecko uczy się spostrzegać samego siebie, kształtować swoje przeżycia i doświadczenia, nadając im określony kierunek. Ma to ogromne znaczenie dla rozwoju samoświadomości dziecka w otaczającym go świecie. Przezwycięża ono bowiem egoistyczną postawę, gdyż malując mandalę – od środka obrazu ku okręgowi lub odwrotnie – odkrywa, że centrum obrazu nie może istnieć bez otaczającej go przestrzeni. W ten sposób dziecko zaczyna intuicyjnie spostrzegać, że nie jest „pępkiem świata”, a do swojego istnienia potrzebuje zewnętrznej względem niego rzeczywistości, a przede wszystkim drugiego człowieka.

Stosując malowanie mandali z dziećmi przedszkolnymi, oprócz dostarczania im gotowych wzorów i obrazków, można także zachęcić dzieci do tworzenia ich własnych mandali, których motywami będą np. sceny z ulubionej baśni lub opowiadania, sytuacje z ciekawych zabaw z kolegami czy też obrazy z dalekiej podróży z rodzicami…A znając plastyczne upodobania swoich wychowanków, nauczyciel może zaproponować im tworzenie książeczek, które składać się będą z wykonanych przez dzieci mandali.

Źródło: Irene Degenhardt, Mandala – świat zamknięty w okręgu, Wydawnictwo „Jedność”, Kielce 2000

Dodaj komentarz